KUNST in de KALAHARI

Diep in de Kalahari laat  een groep San kunstenaars hun verre verleden herleven.

Het veld strekte nog eindeloos ver en wild en voedsel waren in overvloed aanwezig. In uitgesproken vormen en felle kleuren brengen ze die tijd opnieuw tot leven in een sterk verlangen naar betere, voorbije dagen. Maar zij laten ook zien, zowel aan hun eigen volk als aan de wereld, dat zij nog steeds de 'Eerste mensen' zijn, die niet op het punt staan te verdwijnen of op te gaan in de wereld om hen heen. Ze zijn op zoek naar hun eigen (artistieke) plaats in de nieuwe wereldorde waarin hun land bijna verloren is gegaan, waar voedsel van het land schaars is en de spanning van het jagen nog maar zelden beleefd wordt.

De geboorte van het Kuru  Kunstproject

In 1991 bracht een groep San uit D’kar (Botswana) samen met Braam Le Roux, toen de  projectcoördinator van  Kuru Development Trust, een bezoek aan de Tsodilo Hills in het noorden van Botswana.

Braam Le Roux wilde hen laten zien hoe hun voorouders hun cultuur hadden uitgebeeld duizenden jaren geleden. De San waren diep onder de indruk en zeiden bij terugkomst “dat kunnen wij ook”.

Er werd een workshop “Schilderen op textiel” georganiseerd. Twee van de mooiste doeken werden naar de hoofdstad Gaborone gestuurd voor een tentoonstelling in de National Art Gallery. Het museum kocht de doeken meteen voor haar vaste collectie.

Binnen drie jaar vond er een enorme ontwikkeling plaats. De kunstenaars gingen zich bezig houden met schilderen, grafische technieken, linoleumsnede, zeefdruk en muurschilderingen. Aanvankelijk schilderden de kunstenaars met acrylverf op stof en hout. Tegenwoordig werken ze bij voorkeur met olieverf op opgespannen canvas. Het aantal kunstenaars dat betrokken is bij het project is gestabiliseerd tussen de 12 en 15, waarvan 6 vrouwen. Hoewel er soms een uitstapje wordt gemaakt naar andere thema's, lijken de kunstenaars een voorkeur te hebben voor thema's uit de traditionele sfeer van werken en leven. De vrouwen beelden met name voedsel van het land, mensen, vogels, werk van kralen, kledingstukken en sieraden af. De mannen richten zich vooral op dieren, mythische figuren en mensen.

Het Kuru Kunst Project maakt deel uit van de D’kar Trust, een ontwikkelingsorganisatie van de San gemeenschap zelf, die ernaar streeft de kwaliteit van leven onder de gemarginaliseerde San gemeenschappen in Botswana te verbeteren. De Kuru Family of Organisations  is actief in een twaalftal afgelegen gemeenschappen in het westen en noorden van het land. “KURU’ betekent: “doe het zelf, sta op!”

De zelfstandig werkende kunstenaars maken gebruik van de faciliteiten van het Kuru Kunst Project, dat een groot atelier bevat, een drukkerij, ruimte voor opslag en een donkere kamer. Kuru heeft een voltijd kunst-coördinator Maude Brown en twee assistenten in dienst.

Kuru organiseert wereldwijd exposities van deze kunst.

DADA (Coex'ae Qgam), kunstenares van het eerste uur en meerdere malen onderscheiden, zegt:

"Ze zeggen dat de rotsschilderingen die in heel zuidelijk Afrika te vinden zijn door onze voorouders zijn gemaakt. Al heb ik maar weinig van deze schilderingen gezien, ik geloof het. Diegenen die ik gezien heb, laten duidelijk dingen zien die ik zo goed van onze eigen cultuur ken. Ja, ik geloof echt dat de San ze gemaakt hebben. Ik voel het in mijn lijf. Ik zie mezelf niet als zomaar een kunstenaar. Het kunstenaarschap behoort tot mijn erfgoed. Het is deel van mijn bestaan, zoals Ncoakhoe (het Rode Volk ) deel van mijn bestaan is. Mijn traditie en mijn cultuur betekenen veel voor mij. Ik begrijp niet hoe mensen die niet om hun traditie geven, kunstenaar kunnen zijn. Daar gaat het toch om. Zelfs in tijden dat er voor onze mensen geen rotsen waren om op te schilderen, moesten ze hun artistieke vaardigheden kunnen uiten. Ze maakten toen prachtige ontwerpen voor sieraden van struisvogel eieren en houten kralen. Later, toen die te krijgen waren, gebruikten ze ook kralen van gekleurd glas. Ze sneden prachtige voorwerpen uit hout, die ze versierden met ingebrande patronen.
Ja, de belangrijkste reden dat ik schilder ben, is om de wereld te laten zien waar ik en mijn mensen van houden. Het is een manier om in mijn dagelijks onderhoud te voorzien, maar meer dan dat is het een manier om andere mensen te laten zien wie wij zijn en hoe wij leven. Het is ook een manier om te leren. Door middel van kunst leer je nieuwe technieken en je leert over andere culturen en hoe andere mensen denken en leven. Het tilt je op uit de duisternis."

Er zijn ook kunstkaarten te koop en de jaarlijkse kunstkalender (zie webwinkel)